Jeneratör ve Kompanzasyon Sistemleri

Fabrikalar için jeneratör ve kompanzasyon sistemleri hizmetleri

Jeneratör transfer panoları ve kompanzasyon sistemleriyle ilgili işletmenizin teknik ihtiyaçlarını birlikte değerlendirelim. İşletmenin mevcut durumu, ihtiyaçları ve iş kapsamı görüşülerek uygun çalışma belirlenir.

Bu iki sistem farklı sorunları çözer ama ikisi de fabrika elektrik altyapısının kritik parçalarıdır. Biri şebeke kesildiğinde üretimin durmasını önlemeye, diğeri enerjinin verimli kullanılmasına ve reaktif enerji kaynaklı ek maliyetin kontrol altında tutulmasına yardımcı olur. İkisi de zamanla yıpranır; sorun çoğu zaman kesinti veya fatura geldiğinde fark edilir. Bu nedenle düzenli bakım ve test önemlidir.

Hangi konularda destek alabilirsiniz?

İşletmenizin ihtiyacına göre aşağıdaki hizmetlerden biri veya birkaçı birlikte planlanabilir.

Jeneratör transfer panosu ve kompanzasyon arasındaki fark

Jeneratör transfer panosu (ATS) nasıl çalışır?

ATS panosu, şebeke ile jeneratör arasındaki geçişi güvenli ve otomatik yapan kontrol merkezidir. Genel olarak şu işlevleri yerine getirir:

• Şebeke gerilimini sürekli izler, kesinti veya sınır dışı gerilimde jeneratöre start sinyali verir
• Jeneratör gerilim ve frekansı uygun olduğunda yükü jeneratör hattına aktarır
• Şebeke geri geldiğinde, bekleme süresi sonrası yükü tekrar şebekeye alır
• Elektriksel ve mekanik kilitleme ile şebeke ile jeneratörün aynı anda beslemesini engeller
• Jeneratörün kontrol ve soğutma süreçlerini yönetecek sinyalleri iletir

ATS panosunun düzenli test edilmemesi, kesinti anında transferin gerçekleşmemesi riskini artırır. Jeneratör motoru, yakıt ve soğutma sistemi ayrı bir uzmanlık alanı olmakla birlikte, elektrik tarafındaki kumanda ve transfer güvenilirliği panonun bakımına bağlıdır.

Kompanzasyon sistemleri ve türleri

Kompanzasyon, fabrikadaki motor ve trafo gibi yüklerin çektiği reaktif gücü kondansatörlerle karşılayarak güç faktörünü iyileştirir. Tesisin yük yapısına göre farklı türler tercih edilir.

Bakımda hangi işlemler yapılır?

Kapsam her işletmeye göre değişir. Kapsamlı bir bakım genellikle aşağıdaki sırayla ilerler.

1. 1

   Ön görüşme ve planlama

   Panoların türü, jeneratör ve kompanzasyon sistemlerinin durumu ve yaşanan sorunlar öğrenilir. Bakımın üretimi en az etkileyecek zamanda yapılması planlanır.

2. 2

   Görsel ve mekanik kontrol

   Pano gövdesi, havalandırma, kablo girişleri, etiketleme ve pano içi düzen kontrol edilir. Isınma, kararma, şişme veya yanık izleri not edilir.

3. 3

   Termal kamera ile ölçüm

   Enerjili ve yük altındaki panoda bağlantı noktaları, kontaktör ve kondansatör uçlarındaki sıcak noktalar taranır.

4. 4

   Enerji kesme ve güvenli çalışma

   Temizlik ve sıkma işlemleri öncesinde hat enerjisiz hale getirilir, kondansatörlerin deşarj olması beklenir ve gerilimsizlik kontrol edilir.

5. 5

   Temizlik ve bağlantı sıkma

   Pano içi temizlenir; klemens, bara ve kablo uçlarının sıkılığı uygun tork değerlerinde kontrol edilir.

6. 6

   Fonksiyon ve devreye alma testi

   ATS transfer ve geri dönüş davranışı, kumanda devreleri, kompanzasyon kademeleri ve röle ayarları işletmeyle uyumlu şekilde test edilir.

7. 7

   Raporlama

   Bulgular, yapılan işlemler ve önerilen aksiyonlar işletmenin takibine sunulmak üzere raporlanır.

Arıza belirtileri, olası nedenler ve ne yapılmalı?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa sistemin yetkin bir ekip tarafından kontrol edilmesi önerilir. Tablodaki nedenler yaygın olasılıkları gösterir; kesin neden yalnızca yerinde ölçüm ve inceleme ile belirlenebilir.

Hizmet süreci nasıl ilerler?

1. 1

   İhtiyacın alınması

   İşletmenizin ihtiyacı, sistemin mevcut durumu ve yaşanan sorun hakkında bilgi alınır.

2. 2

   Teknik değerlendirme

   İşin kapsamı ve gerekli teknik değerlendirme görüşülür. Gerekirse sistem yerinde incelenir ve ölçüm yapılır.

3. 3

   Plan ve teklif

   Uygun çalışma planı ve teklif süreci netleştirilir. Üretimi en az etkileyecek zaman belirlenir.

4. 4

   Uygulama ve test

   Bakım, onarım veya revizyon güvenlik önlemleri alınarak yapılır, sistem devreye alınır ve test edilir.

5. 5

   Bilgilendirme

   Yapılan işlemler ve öneriler işletmeyle paylaşılır.

Jeneratör ve kompanzasyon işlerinde çalışma güvenliği

Bu sistemlerde şebeke geri beslemesi, kondansatörde kalan yük ve egzoz gazı gibi özel riskler bulunur. Bakım ve onarım çalışmaları güvenlik önlemleri alınarak ve iş sırası planlanarak yapılmalıdır.

• Jeneratör sistemlerinde geri besleme (backfeed) riski vardır; şebeke ile jeneratörün aynı anda hatta bağlanmasını önleyen kilitleme (interlock) bakım sırasında da korunmalıdır.
• Kondansatörler enerji kesildikten sonra da yük depolayabilir; deşarj süresi beklenmeden ve gerilimsizlik doğrulanmadan müdahale edilmemelidir.
• Bakım öncesinde hem şebeke hem jeneratör tarafı enerjisiz hale getirilmeli, kilitleme ve etiketleme (LOTO) uygulanmalıdır.
• Jeneratör test çalışmalarında egzoz gazı (karbonmonoksit) riskine karşı kapalı alanlarda yeterli havalandırma sağlanmalıdır.
• Şişmiş veya yağ akıtan kondansatörlere yetkisiz müdahale edilmemelidir.
• Enerjili ölçüm ve termal tarama işlemlerinde uygun kişisel koruyucu donanım kullanılmalıdır.

İlgili standartlar ve mevzuat

Çalışmalar, aşağıdaki standart ve mevzuat çerçevesindeki güvenlik ve kalite beklentileri gözetilerek değerlendirilir. Bir işletmeye uygulanacak yükümlülükler tesisin türüne ve sistemin kapsamına göre değişebilir.

TS EN IEC 61439 serisi

Alçak gerilim şalt ve kontrol tertibatları (pano) için tasarım ve imalat gerekliliklerini tanımlayan standart serisidir.

IEC 60947-6-1

Alçak gerilimde kaynak değiştirme (transfer) ekipmanlarına, yani ATS cihazlarına ilişkin referans standarttır.

ISO 8528 serisi

Jeneratör setlerinin (motor ve alternatör birlikte) performans ve işletme özelliklerine ilişkin standart serisidir.

IEC 61921

Alçak gerilim güç faktörü düzeltme kondansatör bankalarına ilişkin standarttır.

TS HD 60364 / IEC 60364 serisi

Tesislerde alçak gerilim elektrik tesisatının kurulumu ve güvenliği için temel referans standartlardır.

Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği

Tesislerdeki iç elektrik tesisatının kurulum, işletme ve kontrolüne ilişkin ulusal mevzuattır.

Elektrik piyasası reaktif enerji düzenlemeleri

Reaktif enerji tüketiminde belirlenen sınırların aşılması halinde ek bedel uygulanabilir. Güncel sınırlar ve uygulama, dağıtım şirketi ve ilgili mevzuattan doğrulanmalıdır.

Hizmet verilen sektörler

Elektrik kesintisinin maliyetli olduğu sürekli üretim yapan tesisler ve motor yükü yüksek fabrikalar bu sistemlere en çok ihtiyaç duyan işletmelerdir.

• Otomotiv ve yan sanayi
• Metal işleme ve makine imalatı
• Plastik ve kauçuk üretimi
• Tekstil ve konfeksiyon
• Gıda ve içecek üretimi (soğuk zincir dahil)
• Kimya ve ambalaj
• Depo ve lojistik tesisleri
• Enerji yoğun üretim hatları

Talep öncesi hazırlık ve teklif kapsamını etkileyen faktörler

Aşağıdaki bilgiler, ihtiyacınızın daha hızlı ve doğru değerlendirilmesine yardımcı olur. Hepsinin hazır olması zorunlu değildir.

• Panonun veya sistemin konumu, markası ve yaklaşık yaşı (etiket bilgisi varsa)
• Yaşanan sorunun kısa tarifi: ne zaman başladı, hangi durumda ortaya çıkıyor
• Pano içi ve dışı fotoğrafları (varsa)
• Jeneratör gücü ve tesisin kritik yük bilgileri (varsa)
• Son aylara ait elektrik faturaları ve reaktif enerji bilgileri (kompanzasyon için)
• Tek hat şeması, önceki bakım ve arıza kayıtları (varsa)

Teklif kapsamını etkileyen unsurlar

• İşin türü: bakım, arıza giderme, revizyon veya kapasite artışı
• Sistem büyüklüğü ve kademe sayısı
• Değiştirilecek eleman ihtiyacı (kondansatör, kontaktör, röle, transfer şalteri vb.)
• Sistemin mevcut durumu ve erişim koşulları
• Çalışmanın üretim saatleri dışında yapılması gerekliliği
• Ölçüm ve raporlama ihtiyacının kapsamı

Kemalpaşa OSB ve İzmir'de hizmet bölgesi

Elektrik kesintisi veya kompanzasyon arızası fabrikalarda hızla maliyete dönüşür. Bölgede çalışan bir ekiple iletişim kurmak; arıza bildirimi, yerinde değerlendirme ve planlama süreçlerini kolaylaştırır. Doruk Elektrik, aşağıdaki bölgelerdeki işletmelerin taleplerini değerlendirir.

• Kemalpaşa Organize Sanayi Bölgesi (OSB)
• Kemalpaşa ve çevresi
• İzmir şehir merkezi ve çevre ilçeler

Jeneratör ve kompanzasyon terimler sözlüğü

ATS (otomatik transfer şalteri)

Şebeke kesildiğinde yükü otomatik olarak jeneratöre, şebeke gelince tekrar şebekeye aktaran şalter ve kontrol sistemidir.

Interlock (kilitleme)

Şebeke ve jeneratörün aynı anda yüke bağlanmasını mekanik veya elektriksel olarak engelleyen güvenlik düzenidir.

Backfeed (geri besleme)

Jeneratör enerjisinin şebekeye geri gitmesi durumudur. Hat üzerinde çalışanlar için ciddi tehlike oluşturur.

Reaktif güç (kVAr)

Motor ve trafo gibi yüklerin manyetik alan oluşturmak için çektiği, iş yapmayan güçtür.

Güç faktörü (cos φ)

Çekilen enerjinin ne kadarının faydalı işe dönüştüğünü gösteren orandır. Düşük olması verimsizliğe ve ek maliyete yol açar.

Kompanzasyon

Kondansatörler kullanarak reaktif gücü karşılamak ve güç faktörünü iyileştirmek için yapılan uygulamadır.

Reaktif güç kontrol rölesi

Tesisin güç faktörünü ölçüp kondansatör kademelerini otomatik devreye alan veya çıkaran cihazdır.

Reaktör (detuned)

Kondansatörle seri bağlanarak harmonik ve rezonans riskini azaltan indüktif elemandır.

Harmonik

Sürücü ve elektronik yüklerin şebekede oluşturduğu, ideal sinüs dalgasından sapmalardır. Kondansatör ve ekipmanda ısınma ve arıza yapabilir.

LOTO (kilitle-etiketle)

Bakım sırasında enerjinin yanlışlıkla verilmesini önlemek için ilgili anahtarın kilitlenip etiketlenmesi uygulamasıdır.